Monang Naipospos
Manggun nasa bitis, mambal nasa botohon. Hata ni turiturian pagodanggodang dohonon. Ia adong ma najolo sada halak napogos, posuk parngoluonna. Ama ni Porsan do dijou halak ibana. Dang adong tano mahiang sirimbaonna, dang adong tano maraek sitinggalaonna. Manggadis gogo ma sipata ulaonna rap dohot ripena.
Manirat ulos ma sipata ulaon ni pardijabuna i molo dung golap ari, ia ibana sipata ma maragat ia tung adong mangalehon bagotna agatanna. Dituati do rura didalani ramba mangeahi angka bona ni bagot na naeng siagatanna i.
Disada tingki hundul ma ibana di pantil ni hutana i huhut manatap dompak habinsaran, Marsak do idaon bohina.
Nunga tolu hali Ompu Bornok ro manungguli ibana asa haru digarar nian utangna naung sataon dijalo. Toho, na di taon nasalpu marsahit ripena i. Lola do nasida mangula ulaonna jala suda do sipeopan nasida laho tu parubaton. Laho mangudut ngolu ni nasida do umbahen tung marsali ibana tu Ompu Bornok 50 kaleng eme. “Palupalu ni gordang di toru ni hariara, ia tung sunuan nian utang, ia adong nian tarida”, ninna rohana huhut bubuason.
Dilangkahon ma patna tu robean mangeahi pangko naung leleng nibalbal na i. Nunga sataon ne dang hea ro tuak ni pangko sibalbalonna i. Alai sai tubu do pangkirimonna marpangulahi pangko i martuak, anggiat nian boi digarar utangna tu Ompu Bornok. “Tuak na tonggi, bagot sibalbalon. Ia tung paet pe naung dung i, tonggi ma tu joloan on”.
Ditampul ibana ma meang i bagot i, jala dirahuti dohot rongkap pangendat anggiat sogot manetek tuakna. Alai gotap do pangkirimanna dung disigat muse panampulanna i balik arina. Dang manetek, jala mahiang sambing. Manetek ma iluna, gotap pangkirimonna. “Ai dia do ale ompung, namasa tu baoadi. Urat ni langgugun ma i da, tu urat ni baja. Tung hinalungun maon na so adong tudosanna”, ninna rohana huhut tumatangis.
Mijur ma ibana sian ginjang, mansai tae ai huhut do marabur iluna. Dung sahat ibana ro di toru, mangumpellet ma ibana diatas ni tano jonok bona ni bagot i. Sai tumatangis ma ibana disi ala ni arsakna na so adong panetek ni tuak niagatanna i. Alai tompu ma ibana tarjolma ala adong dibege ibana soara manise.
“Ai boasa sai tangis ho disi ale baoa paragat…?”
Dituluthon ma sian dia haroro ni soara i, alai dang adong jolma dibereng. Dilangkahon ma tu balik ni bona ni bagot i, alai tong dang adong diida jolma. Ujungna manggora ma ibana. “Ai ise do hamu, jala didia hamu?”, ninna huhut sai diranapi humaliang.
“Ai dilambungmu do au, alai si bilolangon ho humaliang”, ninna soara i ma muse.
Alai tong do dang dapot diida ibana namangalusi sungkun-sungkunna i, dipatangkas ma. “Ise do hamu ale namangangkupi au mangkatai?”
“Najongjong dijolom on do au, ia goarhu si Boru Sandebona do”
Tarsonggot ma Ama ni Porsan, ai bagot i do hape donganna mangkatai. Dipatandahon ma dirina; “Ianggo au da Boru Sandebona margoar Ama ni Porsan do sian Lumban Tandol”.
“Unang pola tarsonggot ho, ai nunga leleng ho hutanda saleleng sai ro ho mambalbali au jala manggotapi meanghu. Sai ngalutan do au salelengon dipanjangkiti ho, mangae sai dibalbali ho, hansitan sai digotapi ho. Alai dang olo be au tangis, ai dang adong panarihonmu saleleng on di hangalutonhi. Alai on dope ho hubereng tumatangis tarlungun-lungun padurus-durus ilu”, ninna si Boru Sandebona ma mangalusi Ama ni Porsan.
“Iale Boru Sandebona, sugari huboto na adong arsakmu ala ni pambahenanhi nasailaon, atik masipalilungan do hita. Alai nunga saep roham dihangalutonmi, au ma nuaeng na sai marsak jala ngalutan di ngolu on, ai tu hamagoan nama au”, ninna Ama ni Porsan ma mangalusi.
“Ai tung aha ma arsakmu, tudosan ni arsakhu. Boi dope ho lao pauba-uba langka, ianggo au sai hot do dison. Guru di ho do na salelengon mansuasaehon au, dung i mulak ho tu bagasmu manuhuk hudon parisian ni ilungku na sai tumatangis i. Alai nunga marjanji au dang tumatangis be ala ni pambahenanmu. Alai tahe ala ni aha umbahen sai marsak ho jala aha sitaononmu nadumokdok sian sitaononhu?”
Ala na sai disungguli si Boru Sandebona sidangolonna, tangis ma ibana huhut ma mangandung.
“Nunga gok hinalungun au da Boru Sandebona na so haputihan songon na seang i, na so habajubajuan songon lapung i. Songon tandiang nahapuloan na soada palilunghon i, siala ni utang taguhan so hagararan i.
Rungka mai ale Boru Sandebona dipangarohaingki, pandohan ni bagian na so hadadapan i. Pinatoru ni sibaran na so martudosan i. So ada jamaon ni tangan tu tonga ni galungan, anggiat taruli sibonggaron tu parbodarian i.
Nunga ditodos siaginon au da Boru Sandebona tu najojak tandol i, na so boi tarnenep dirindang ni sibalunon i. Mampar do simangarudok na so marpaiogon i, boha ma pandungdunghu na soada gala i, boha ma pangallunghu di na so haabaraanhi. Ponjot so nabolon do au, sungkot so naginjang i, tudia pe so tampil, tuaha pe so bolas, hinaluhaluan ni hapogoson na soada tudosan di sulubalang ari namangilas i.
Dang haputihan hinalungun da Boru Sandebona songon naseang i, nabagas so tardodo song alup ni silumanlan i. Dang hasaeman sidangolon songon begu na laos i, dohot siak ni bagi na ampe di abarangki.
Nunga songon jarohak nataruntul au da Boru Sandebona, songon ansuan na tarbatu i. Najagar tindang do au songon pangunggasan, na jagar hundul songon panghulhulan i. Naborat so hallungon ma au, na dokdok so jujungon i, na nididang madabu di tonga ni namailibulungi…….”
Dipaso Ama ni Porsan ma na mangandung i ala adong manetek songon mual tu dagingna. Didadap ma abarana hatetehan ni mual i, alai dianggo ma song na uap ni arirang. Dialathon ibana ma dompak ginjang, nunga manetehi tuak sian meang panampulanna i.
Molo sai nihaburjuhon mangulahon, sai ninunutan, adongdo hasilna ate. ima tutu, sai tutonggina ma tujuloan on.
Bah…………….andung ni paragat….kekekekekek
@ Meha
Hau i pe olo do huroa dendam tu jolma i. Alai olo mulak rohana jala lungun rohana marnida jolma i. Gabe manetek iluna. Adong do cerita rakyat songon on alai dang dapot be teksna. Binahen muse alai dang lipe sian alur ni cerita rakyat najolo.
@ Kanjeng Siboruon
Da di festifal andung ni paragat na di ari Rabu di balige, adon dua peserta. Alai hurang huida pemahaman ni nasida logika andung ni paragat i. Gabe husurathon ma asa adong acuan muse. Dang mandok on do sintongna, alana sude do hita boi mangulahi cerita rakyat sesuai pemahaman masing-masing… ate. Molo adong na hurang.. masipatangkasan hita.
Molo sai nirimangan cerita i gabe lungun hian roha,alai laos boi do gabe motivasi dinalaho mangula angka ulaon niba. Songon dia do urat ni langgugun tulang? Horas,mauliate.
Sai manetehi do nian tuak i sian meang panampulan (tombak tapanuli, tao toba, sampuran sigura gura, dll)i, alai ima i, ba na manetekma i.
@ Boike
Urat ni langgugun hurang hutanda, alai hata ni natuatua do i niingot.
@ Meha
Manetek manetek ma i ate. Alai daba mangihuthon natuatua, aingkon holong do hita tu angka natubu i. Unang asala sirabas, dang diboto sapatana gabe banjir na ro.
tarlambat au manjaha andungni paragat i Oppung..
Dung hu jaha gabe tamba do semangat lao melamar karejo.
lam nirimangan,toho do tutu dang sirambas dinamangoluon.
Otik do nian turiturian ni Oppung i,alai godang situtu hinakkamna.
boi gabe motivasi di iba dinamangalului ngolu ni badan..
Mauliate Oppung
(dinantikan turiturian berikutnya)
Bikin dulu uda turi-turian taringot tu ANDUNG batak i….dah lama aku nggak mendengar itu, duapuluh tahun lalu, saya masih ingat…kalau ada yang meninggal, maka sesorang akan mengandung. Melantunkan kata-kata atau tangisan berbicara.
trus waktu Oppu Hendry meninggal bulan 12 lalu, banyak yang menangisinya di kampung halamanya, tapi kok nggak ada hata-andung-andunnya ua…..
jaman Sekarang ini, tak ada ada lagi orang mangandungi…yang ada cuman TANGIS BOBAR….
kalau ada sama video atau suaranya yah…..
–
*** Tunggu ada orang meninggal, dan ada namalo mangandung kedan 😀
Manetek ilu manjaha turiturian on ito….
Hansitnai tutu parniahapan ni Ama ni Porsan dohot ripenai..
JEA POGOS TAHE
Jumolo hu print, ipe asa hujaha, alana ingkon manat2 do jahaon asa niantusan. Ai tok gok hata batak jaman baheulak 😀 Sian turiturian on boi putikon sada parbue ima: Dongan sapartinaonan pe hape boi do gabe dongan martungkar pikiran, asalma sian serep ni roha.
Btw ito…. on dope huboto boasa tuak didok goarna bagot
Sian segi ilmiah, na betina do hape bona ni tuak i, terbukti sian goarna: Si Boru Sande Bona… 😀 )
Baru sempat ni jaha turiturian on …masihol do roha manjaha angka cerita / turiturian songon on, mauliate Tulang….!!!!
@ latteung
kalau ada yang meninggal, maka sesorang akan mengandung…..
ach..emm…hebat kali,
Bukannya kalo sdh kawin baru Mengandung?
Salah satu usaha untuk membuat generasi muda berminat dengan bahasa BATAK adalah dengan menyajikan cerita dalam bentuk turi-turian seperti ini..
Postingan ini sangat bernilai..Terimakasih kepada Penulis.
Isi hujaha turi-turian on, terharu do au,pintor huingot natorashu naung gira ditinggalhon amang parsinuan. holan sahalak na nama mangasa gogo laho pasingkolahon hami angka gellengna.
alai mansai bojok dope hape parbinotoan taringot tu habatahon on, godang naso niantusan jala naso binoto apalagi taringot tu umpasa-umpasa. gabe tubu do turoha marsiajar, alai ianggo sama-sama naposo, maol dora antusan. ingkon adong ma nian natua-tua naboi mangajari taringot tusi. Mauliate di Tulang . sian turi-turian on boi do iba sambil mamparsiajari angka hata batak naung jarang binege di masa nuaeng. Parhorasan ma dihita saluhutna . . . ! ! !
Ai parroha simulak-ulak do hape Siboru Sandebona. Lungun nai tahe…… andung ni Amani Porsan on…… Gabe naeng manetek ilu niba. Tumagon ma tambai tuakon asa bulus manganguhi iba alani tuak…… asa bulus…
baguslah turiturian ini diperbanyak untuk mengembalikan khasanah bahasa batak dan kebatakan yang sarat muatan benda dari alam lingkungan hidup. dari sini kita seperti kembali ke suasana asli hidup orang batak dengan alam yang membrinya hidup pada masa najolo. unik tapi menarik. BRAVO.
Bah.. tung tabo jahaon turi2an ni batak i ate? Sabotulna molo pinajojor angka kebudayaanta ndang adong dohonon budaya nalebih tinggi sian BATAK. Isarani surat batak (ndang piga suku bangsa punya huruf sendiri), buku parhalaan, Penanggalan (kalender) sahat tu jam komplitdo sude. Alai nanaeng sidohononku bahasa batak i sasintongna sangat halus do najoloi , bahkan tahe di perkaya dohot ungkapan manang pantun. Nasoboi huantusi mulai nandigan hata batak tai i ndang be halus tadok, jala boasa?? Ai molo hu ingot Ompungku sekitar tahun 1970 an halus do pangkataina, jala sangat batakkk.. alai generasi amanta hami sahat tu sonari nunga serampangan hita marbahasa batak.. Ndang adong be jumpang songon hata ni turiturian on. siribak nama. Boasa ate diboto hamu doi angka dongan????
sangat menarik maulate godangma di natua-tuai.alai perbendaharan ni angkaturi-turian on
didia do adong dapot ta.
kepingin do iba naeng memiliki.
Dang adong dope versi cetakan
ianggo poda ni damang, dohot siajaron ni dainang
tiur ari lao tu juma, bot ari mulak sian balian
jumpang au ma dolok dolok
hundul ma au maradian
disi pe asa huingot
sipodaon ni damang nang dainang
horas ma tu hita sasudena
parulian sihombing
PARULIAN SIHOMBING :
Andung ni parjuji ate lae hehehehe … https://tanobatak.wordpress.com/2007/04/12/andung-ni-parjuji-talu/
dang pola malo hian nian au mangantusi akka hata batak, alai tung sai tabo hian do begeon turi-turian mi ale raja nami.
mauliate ma tu oppumulajadi nabolon i anggiat, tu jolo ni ari on boi songon ujung ni turi-turian on parngoluonta siganup ari.
horas,,,horas,,horas
mansai menarikdo turiturian on alai godang dang honaantusan be alani assimilasi ni hata batak
Ingkon manat-manat do hape iba manjaha turiturian on asa niantusan. Hape tong dope godang hata naso niantusan. Molo boi nian, adong ma dibahen songon ‘persamaan’ di angka hata na so pola ganup ari tahe binege. Nang pe songon i, ingkon dohonon do godang mauliate tu amang na naung patupa turiturian on di blog on. Horas.
Mancai lungundo turian2 ni halak bataki,gabe adong tudos2 tuhami generasi nuaeng on,muat ma sude turi2an ni halak bataki lae,.horas
tarsor au manjaha turi-turian on, gabe manetek ilu niba. ai goarna pe tahe ngolu. Saguru di Tuhani do i sude. Horas
Mantap turi turian on,
Hira2 boi do amang jinadihon on Gabe bentuk cerita visual di YouTube?
Mauliate
Nadenggan