Barita Ni Andor Sitigabulan
Monang Naipospos
Dung jumonok ibana diida ma dua halak parangan ni Panggongga Banua manarat anakboru i. Adong dua bao dohot sada anak boru naasing naung rahut jala peak di dalan i, ndang margogo mangurupi.
Marnida i hehe ma rimas ni si Solpa Panangian, ditanda do parjahat i na mangerengi ibana tingki nasalpu laos pambolongkon ibana tu lombang liung i. Mangambur ma ibana, dipangiar soarana, dijuap ma parjahat i, galpang laos mate.
Angka girgir ma ibana ala ni murukna. Borua na malua sian tanga ni parjahat i pe, angka girgir do. Lam tamba nang biarna. Mate parjahat namanaban ibana, alai ro muje parjahat sibunu jolma, ninna rohana. Mangambur ma ibana marlojong dompak hutana ditadinghon nagka donganna na tartali i.
Dung mombun roha ni si Solpa Panangian sian rimasna i, sumolsol bagi ma ibana. Diingot ma hata ni ompungna i, manetek ma iluna. Longang ma angka natarbeang i marnidasa. Adong ma pos ni roha di nasida dung diida tumatangis baoa na rimas nangkin.
Diharhari si Solpa Panangian ma angka tali pangarahuti nasida i, masisungkunan ma nasida angka namasa nangkin.
Ia boruboru na tartaban i si Rumindang Narugun do goarna. Uju mamolus nasida mandapothon harangan Sisulasula, jumpang nasida ma angka baoa parjahat i. Diusungkun parangan ni Panggongga Banua ma nasida sian dia jala lao tudia. Diboto ma na boru ni Partohap Ginjang laho mandiori andor Sitigabulan. Bah sisolhot ni si Torpa Mangaliat do on, lomos ma nasida sotung diboto sangkap ni nasida laho manggomal luat Sisagasaga, ditahi ma laho tabanonna.
Songgot ma roha ni si Solpa Panangian umbege i, ai boru ni tulangna Raja Partohap Ginjang do hape. Angka natarrahut i angka panghabongi ni boru Rumindang Narugun do. Ditanom nasida ma parjahat na mate i denggan. Habur ma nasida mangadu si Rumindang Narugun.
Diida nasida ma si Rumindang Narugun peak di topi dalan ndang tarjolma. Biar dohot halojaonna namarlojong i ma, mardomu muse dohot panolsolionna di donganna na tartali tinadinghonna i, madetu ma panghilalaanna galpang ma ibana so pamotoanna. Tumatangis ma borua naposona i marnida i.
Dung hehe si Rumindang Narugun, diida ma baoa sibunu jolma i maniop tanganna. Dipanotnoti simalolongna diida bohina mengkel suping, diranap nang angka donganna dohot mengkel suping, longang ma rohana, huhut hehe laho hundul. Ditompuhon ma manait tanganna sian tiopan ni baoa i.
“Ise do hamu?”, ninna huhut manginsurut nanget tu pudi. Sai dipanotnoti baoa i, songon na diingot rupana i. Alai baoa on ganjang sitaruponna jala sae harbeharbe. Tudos songon jambulan ni angka panamun nangkin.
“Rugun,…. Si Solpa Panangian do au. Na hea donganmu marmeam uju dakdanak hita. Diingot ho dope au?”, ninna si Solpa Panangian huhut mengkel suping. Mangambur ma si Rumindang Narugun mandahop si Solpa Panangian huhut tumatangis. Mulak tondi tu ruma panghilalaanna. Mardomu ma las ni rohana dohot arsak natubu marnida pangalaho ni baoa i.
“Solpa….Solpa….. tudos ma ho songon begu solpa…. Leleng dang niida nung mullop gabe sibunu jolma. Boasa songon i ho Solpa…boasa….?”, ninna huhut tangis, sai pastapi abara ni si Solpa Panangian.
Dihatahon si Solpa Panangian ma solsol ni rohana dohot saluhut namasa niahapna dipardalananna. Mulak ma roha ni si Rumindang Narugun umbege i.
“Las ma rohangku imbege hatami…. Solpa, lumobi dung dapotmu parbue ni andor Sitigabulan i. Meret pe hami sian huta, tong do na laho mandiori parbue ni andor i pangidoan ni damang, na sai gale pamatangna dibagasan sabulan on. Beta ma, las ma roha ni damang anon marnida harorom”
Las ma roha ni Raja Partohap Ginjang marnida haroro ni si Solpa Panangian sauduran dohot boruna nang rap dohot angka naposona i. Dung marsituriak ibana saleleng mandiori parbue ni andor si tiga bulan i, dilehon ma deba tu tulangna i. Dung dipangani, ndang pola sadia leleng antong tarida ma lam minar bohi ni tulangna i, jala lam neang panghilalaana. Las ma roha ni Raja Partohap Ginjang dohot sinondukna i, songon i nang boruna dohot angka naposona i marnida i. Dihaol Raja Partohap Ginjang ma berena i patudu las ni rohana.
“Tulang, adong dope nanaeng sipasahothu tu datulang”, ninna
“Aha dope bere, hatahon ma”
Dibuat si Solpa Panangian ma sada tungkusan sian puntalanna, dipasahat tu tulangna i.
“Saleleng di rura i tulang adong do sada natuatua mangurupi au. Saleleng tolu bulan dipodai do au jala diajari, diubati jala dipoholi mardongan holong. Andorang so marujung ngoluna, ditonai ma au pasahathon on tu datulang.”
Disigat Raja Partohap Ginjang ma tungkusan i, diida ma ulos mangiring padang ursa sian bonang surta. Talitali soloman ni ompungna Raja Martahi Onggung. Tangis ma ibana, manetehi nang iluna. Talitali na sai pinarsinta ni amongna nahinan disangkapi lehonon ni ompungna.
“Partahi Onggung ma ho tutu ompung, dang taronggal tahim, marsundut do holongmu. Mangombili ma tongtong salalam dohot tu sude ginomgomanmu”, ninna Raja Partohap Ginjang.
Bangkol do roha ni si Solpa Panangian mangarisik barita ni ompuna i. Jala Raja Partohap Ginjang pe ndang olo paganjanghon situriakna.
Saborngin i, dang tarpodom si Solpa Panangian, lalap marnonang parsiholan dohot si Rumindang Narugun. Nunga patinatina nasida patonatona, nunga masitomuan panailina, marbungabunga di rohana. Unduk be bohina, marsolotan holong di rohana.
“Nunga masihol au marnida namboru. Molo mulak hamu sogot manogot dohot ma au nian laho pasombu siholhu”, ninna si Rumindang Narugun.
“Jumolo tajalo ma panolopion sian tulang dohot nantulang”, ninna si Solpa Panangian. Mengkel suping ma si Rumindang Narugun huhut meret mandapothon podomanna.
Manogot ni ari marsipanganon ma nasida rampak. Na laho mulak ma si Solpa Panangian. Dipatubotohon ma pangidoan ni si Rumindang Narugun na masihol tu inongna. Mengkel suping ma Raja Partohap Ginjang umbege i, songon i nang tuanboruna.
“Nauli ma i bere. Alai husungkun ma jolo paribanmon atik na bolas dope otapan siholna i. Boha ale boru hasian bagas ni siholmu tu namborum. Molo ditiopi ho anon disi boha ma rohanami?”
Songon sipaudang nirobus ma bohi ni si Rumindang Narugun umbege hata ni amongna i. Naeng meret ibana alai mardokdok simanjojakna. Dialathon dompak si Solpa Panangian, tong nunga unduk bohina, dang diboto maralus.
“Antong molo boti, songon on ma nadumenggan. Mulak ma jo hamu bere. Godang dope sihobasanmuna disi. Mardomu nunga leleng hamu manadinghon huta. Dang binoto aha angka namasa saleleng on dohot angka sitagamon tu jolo. Dung renta saluhut, ro ma hamu muse rap dohot pinaribot dohot lae silansapon i marsihol sihol tu luatnami on. Hami pe nunga tung mansai masihol, rade jala tarpaima ma hami di haroromu”.
Mardangka salagundi, marurat ampapaga. Molo jumpang sinolo ni panaili, manggompang ma di roha. Molo ditait roha tu pudi, dokdok ma mangalangka. Saleleng didalan mulak, sai dompak si Rumindang Narugun do roha ni si Solpa Panangian. Sugari dioloi tulangna pangidoan ni paribanna i, da nunga rap mardalan nasida nian? Alai dung diingot hata ni tulangna i asa rap muse ibana dohot tatorasna marsihol sihol tu huta ni tulangna, hehe ma panghirimon ni rohana. Lam tamba hinsa ma nang pardalanna mulak tu hutana.
* * *
Sian harbangan ni huta Sisagasaga, mangambur ma sahalak parangan ni raja i patubotohon barita niidana. Songon na mogap idaon, gapo gapo mandok hatana. Ujungna tolhas ma saluhut hatana paboahon, didalan mandompakhon huta nasida i ro parangan ni Panggonga Banua.
“Rumang na laho hubuonna do hutanta on, rajanami”, ninna naposo ni Tuan Hombang Jati.
Muruk ma Tuan Hombang Jati umbege barita i; “Jou sude parangan, pungu di tonga ni alaman”, ninna rajai.
Masurbu ma panghilalaan ni Tuan Hombang Jati dung sahat uduran ni Panggongga Banua di tonga ni alaman i. Jimput nang rohana dung diida si Torpa Mangaliat di uduran i.
“Aha do nilangkahonmuna ro tu tonga ni alaman on?”, ninna Tuan Hombang Jati manungkun.
“Ia haroronami, sian las ni roha do. Rap udur do hami dison dohot sinuan tunasmu si Torpa Panangian. Laho mangondolhon do hami tu Raja i, asa pabangkitonmu ma ibana raja panguduti dipudianmu”, ninna huhut ditogu si Torpa Mangaliat jongjong tu adopan ni Tuan Hombang Jati.
Muruk ma Tuan Hombang Jati umbege hata ni Panggongga Banua i. “Di tonga jabu do ojahan ni toto harajaon di luatnami on. Ndang ringkot di au ajaranmu hombar tusi”, ninna mangalusi.
“Unang pola marganjang mangalilit hatam Tuan Hombang Jati. Dapot rohangku do sangkapmu asa tu anakmu sipaidua do tahim sundut ni harajaonmu. Disuru ho mandior parbue ni andor Sitigabulan naung so adong be tubu di banua tonga on. Jala muse, molo si Torpa Mangaliat on do paojahonmu, ondingannami ma harajaonmon, ndang hagosigosian ginomgom ni harajaon on tu joloan ni ari”.
“Pasidung ma hatahatam ale. Margogo do parangan ni harajaon mangondingi gomgoman, so pola dohot ho. Holan dirim ma ramoti unang manalpui parbalohan”. Ninna Tuan Hombang Jati mangalusi. Dijonggor ma bohi ni si Torpa Panangian, huhut didok muse hatana.
“Torpa….. Nungga manunggul tondi tu balian ho mangudurhon begu tu huta. Dang turut ho di patik dohot uhum harajaon. Tung sian duru ni uhum ho naeng mangarobohon harajaon hinongkop ni ompungmu”. Diparsibal Tuan Hombang Jati si Torpa Mangaliat, galdap ma ibana.
Mangambur ma Panggongga Banua tu jolo ni Tuan Hombang Jati, diondam dohot hujurna. Angka parangan ni nasida be pe nunga manintak hujurna be. Ndang mangordit Tuan Hombang Jati, alai tuanboruna i nunga sai maraburan iluna. Biar rohana dipusa tuandolina i, alai nalumungun rohana siala pangalaho ni anakna si Torpa Mangaliat i ma.
Sian na so panagaman ni manang ise nasida, tompu ma ro alogo habahaba marpiu di tonga ni alaman i. Margaldapan ma parangan ni Panggongga Banua songon i nang parangan ni Tuan Hombang Jati. Tuan Hombang Jati pe dohot do mangordit di panompas ni alogo i. Tompu ma jongjong sada baoa mangondingi Tuan Hombang Jati, ditiop gomal ni mata ni hujur ni Panggongga Banua dohot tangan hambirangna. Unduk simanjujungna jala harbe sitaruponna.
Dung sai dipamanat angka parangan ni Sisagasaga, masihusipan be ma nasida: “Si Torpa Panangian do?…. Hirai do…… Alai boasa songon i tangasna, ate….. Imadah…. Ido…. Ibana do i… ida ma landong na i….”, angka i ma husipna be, tarbege ni Tuan Hombang Jati do angka husiphusip i, dohot do ibana longang mardongan las ni roha.
Ditait Panggongga Banua hujurna i ndang boi, dionjorhon ndang meret. Lomos ma ibana. “Tak……., tompu ma matipul mata ni hujur i, tinggal tiulna ma ditiop Panggongga Banua. Rimas ma ibana, diarbashon ma tiul ni hujur i laho mangalotak baoa i. Sanghirdop mata do mata ni hujur i danggur sian tangan ni baoa i huhut singkup ditangkup tiul ni hujur i. Singgalak ma Panggongga Banua huhut mallangak, ai nunga pantik mata ni hujur i tu gontingna.
Ditipuli ma tiul ni hujur i, salali mandanggur, margaldapan ma opat halak uluan ni paranganna i. Mopitopit ma angka parangan Panggongga Banua i mangambur laos lintun.
Tarmali ma Panggongga Banua, sumurut ma ibana huhut ditiop gontingna na tarhujur i huhut diarahon uluan ni paranganna i sumurut sian alaman i.
Ianggo si Torpa Mangaliat nunga tondo tondo songon manuk na tartuduk sira. Dang pamotoanna na ingkon songon i namasa.
Mangambur ma soripada ni Tuan Hombang Jati tu jolo ni baoa i, tangkas ma diida bohina: “Solpa….. nunga ro ho anakhu…. “, ninna huhut dihaol anakna i huhut sai tumatangis.
“Nunga mamboan begu tu huta si Torpa Mangaliat, patubu gora songgot ni roha… Tarhiap hami saluhut di pambahenanna i. Nunga ro ho anakhu songon ampilaos i, songon naganaga solpa, palao begu tu balian paulak tondi tu ruma…..” ninna mangandung huhut sai digomosi manghaol si Solpa Panangian.
Dipahusor inongna i ma pamatangna didompakhon tu amonga Tuan Hombang Jati. Mangunduhunduk ma amana i huhut diapus simanjujungna. Mangambur ma angka parangan ni huta i tu adopan ni nasida. Angka natorop pe dohot angka ina, suang songon i nang naposo dohot dakdanak pe mangamburi ma tu tonga ni alaman umbege haroro ni si Solpa Panangian na patunduk angka parjahat na ro manghubu hutana i. Marsuraksurak nasida huhut sai dijoui goarna marlas ni roha.
Songon eme di donaon ma si Torpa Mangaliat marsada sada jongjong huhut sai unduk, ndang adong namangarihon. Sian na so binereng manang ise, manihus ma ibana lintun sian huta i. Mago panghirimonna, nunga dihilala rohana na so adong pe parsiulahan ni roha ni amana tu ibana. Mulai sian i lilu di nahornop ma ibana mago di nasae.
Nangkok ma nasida tu jabu raphon dohot angka pangituai, angka raja panimbang di harajaon i. Unur ma dihatahon si Solpa Panangian pardalananna huhut ma dileon parbue ni andor Sitigabulan i tu amongna i. las ma rohana, minar ma idaon bohina.
Diadophon ma nang inangna i, dibuat ma sian puntalanna i tinonahon ni natuatua na sian rura hatubuan ni andor Sitigabulan i. Dihatahon ma tona i huhut dipasahat.
Disigat si Boru Humala Bulan ma, dung di ida piso pusaka harajaon ni ompungna, songgot ma rohana. “Ompuuuung….” ninna mangangguk huhut duhuphupi bohina dohot ulosna. Tuan Hombang Jati pe longang do.
“Eh… dang pamotoan… dang pamotoan….” Ninna Tuan Hombang Jati huhut manetek iluna.
Saluhut na lolo dibagas i pe longang do, hirim roha ni nasida aha do tuluan ni namasa i. Ujungna dipatorang Tuan Hombang Jati ma.
Raja Pangontang Gabe dohot tuan boruna si Boru Pangondian mamungka huta na jumadi harajaon luat Ambar Bolak. Nalambok jala nabisuk marroha do si Boru Pangondian. Ina pangaluan do ibana jala pangampu saluhut nanirajaan ni Pangontang Gabe. Barita habisuhon dohot halambohonna i do umbahen lam torop ro halak jadi gomgoman ni harajaon i. Godang do pandapot nauli dilehon tu tuandolina i na mantat haulion di nanirajaanna jala jumadi hangoluan.
Gumodang do tingki ni Raja Pangontang Gabe patimbul parbinotoan hapangulimaon, hajuaraon dohot dungdang. Juara dungdang do ibana na so matahut diundang. Dijuap so ra mate do ibana ditullang so ra mabugang. Pos do roha ni Pangontang Gabe laho tandang marluatluat, marbulan bulan, ai ture do saluhut tinadinghonna bahenon ni si Boru Pangondian raphon angka Raja Panimbang di luat i.
Tuat do habisuhon ni si Boru Pangondian tu anakna Raja Marsahang, alai dilehon do nang rohana marguru hapangulimaon sian Raja Pangontang.
Dung tubu pahompuna baoa namargoar Partohap Ginjang tinodohon ni si Boru Humala Bulan, lam moru ma hahirason ni si Boru Pangondian. Leleng ibana di parsahiton. Dipangido Tiang Aras ni harajaon i ma angka parangan mandiori parbue ni andor Sitigabulan. Ia Raja Pangontang, tumagon tandang dungdang do unang mandiori andor Sitigabulan. Leleng ma dang adong be ubat pamalum sahitna i, lam dokdok ma sahit i, marujung ma ngolu ni si Boru Pangondian.
Sumolsol bagi ma Raja Pangontang Gabe ai dang disangahon tingkina mandiori parbue ni andor i. Dipasahat ma harajaonna i tu anakna Raja Marsahang. Mulai sian i, marbahudung ma ibana di songkor ni ruma. Di sada tingki nangkok ma naposo manaruhon sipanganon tu songkor ni ruma, ndang diida be disi Raja Pangontang Gabe. Mulai sian i ma nadang tarida be ibana, nang pe naung marbulan martaon sai disuru Raja Marsahang naposona mandiori. Ndang adong be naumboto harimbosna, atik mangolu dope atik naung mate.
Dihaposoon ni si Boru Humala Bulan nunga malo martonun. Hea do dipangido talitali mangiring padang ursa hasoloman ni ompungna tiruonna laho martonun. Alai di parlintun ni ompungna i tarboanna do talitali i dohot piso pusaho harajaonna. Tarhirim ma rohana ala ni i.
Sai diapusapus si Boru Humala Bulan ma piso i, pasombu siholna tu ompunga doli dohot ompungna boru. Piso na nihirm ni amangna nahinan patongam dirina mangulahon harajaon.
Dung salpu saminggu nasida mangolophon parhorasan dohot manaem hamagoan ni si Torpa Mangaliat i, dihobasi ma sangkap laho tu luat Ambar Bolak mangoloi tona ni Raja Partohap Ginjang pasombu sihol.
Diunung si Boru Humala Bulan ma anakna si Solpa Panangian taringot tu si Rumindang Narugun.
“Molo tung naung adong do holongmu anak hasian tu paribanmi, laos di parborhatta marsiholsihol i ma nian tapadomu unjuk ni parbogasonmuna. Boha roham anakhu?”
“Saguru di inong dohot among ma…” ninna si Solpa Panangian mangalusi inongna i huhut mallobok taroktokna, guntar silas ni roha.
Jumolo ma di paborhat Tuan Hombang Jati naposona borhat manopot Raja Partohap Ginjang patubotohon sangkap i. Las ma rohana dung tolop laena i mangalehon boruna i baen parumaenna.
Margondang dalan ma uduran ni Tuan Hombang Jati tumopot Raja Partohap Ginjang. Ditogu do dua horbo tunggal nabolon, udur nang parangan i mamboan angka bohal na ringkot tu ulaon i. Manesenese ma tortor ni si Boru Humala Bulan siala las ni rohana marnida saluhut panomu ni hulahulana i. Marlas ni roha ma nasida.
Sidung ulaon unjuk, dipajonok Raja Partohap Ginjang ma tu adopan ni ibotona si Boru Humala Bulan. “Ito pinaribot naburju. Huboto do nahinan tung diparsinta roham do ulos mangiring padang ursa talitali hasoloman ni ompungta doli. Hupasahat ma i ito tu ho, asa gok ma roham”, ninna. Marabur ma ilu ni si Boru Humala Bulan dung dijalo ulos i.
Hehe ma muse si Boru Humala Bulan mandapothon ibotona i. “Nion ma ito piso harajaon ni ompungta, napinarsinta ni damang nahinan. Nunga tu ho ito ojahan ni harajaon i, hamu ma ito marpeop piso on”, ninna. Marlinang simalolong ni Raja Partohap Ginjang manjalo piso i, lam gok ma rohana.
“Mangolu dope hape ompungta doli uju pasahathon on saluhut tu hita. Parsidohot ma ibana marhite pambahenanna on paojak parsaripeon ni nini dohot nonona on, anggiat dapotan hagabeon dohot hasangapon…”. Ninna Raja Partohap Ginjang. Mangolophon ma saluhut natorop. Hohom ma muse saluhut marnida namasa i. Tung nabisuk ma tutu Ompu Humala Bulan i.
Mulak ma uduran ni Tuan Hombang Jati marudur huhut margondang dalan mamboan parumaenna i. Lam solo ma panaili ni si Solpa Panangian marnida pardalan ni si Rumindang Narugun i. Songon garaga tutu songon garugu, songon na sada songon na duapulu, pangeol ni gontingna songon dengke namangolu.
Dirohahon su Rumindang do pamereng ni haholonganna i. Mengkel suping ibana lam tamba ma ulina. Didok nang di rohana, ho ma hasian nilonggi ni lili tinoptop ni porda, sinolo ni panaili tinodo ni roha. Sidangka ni arirang ma tutu, na so tupa hita sirang.
Marumbalumbal ma idaon pardalan ni nasida namulak i, adong dibahen hinsana, adong deba mangurdot huhut mangalangka. Torop do nang na di topi dalan manomu haroro ni nasida.
Angka naposo boru adong namandaishon tanganna be tu ulos ni si Rumindang Narugun, hirim rohana asa songon si Rumindang Narugun i nang uli ni arina be. Barita ni lampedang marsaor bulung bira, barita haulion ni si Rumindang Narugun i nunga sahat ro didia.
Angka naposo baoa pe marhujingjangi di topi dalan manomu, marningot nasida di habonggalon ni si Solpa Panangian i, na tarbarita tu desa naualu, parangan ni si Gongga Banua nanaeng manggomal luat ni nasida satongkin do dipatalu.
Songon pangalangka ni si sapang naualu ma nang pangalangkan ni Tuan Hombang Jati, hagogotan na mangonggal sangapna marujung tu nauli. Mangembal ma ibana manarpang hatongamonna, marbungaran hasangaponna, didadang ari do dalan sidalananna.
(Horas)
Hutatinggi 23 Mei 2021
Mauliate ma amang di sarito na digurithon muna on, nang pe bahat hata na hurang niantusan siala dang somal nibege.